|
ไม้ดัดไทย...บอนไซญี่ปุ่น....ศิลปะที่ต้องอาศัยความอดทน
ไม้ดัดเป็นไม้ประดับที่นิยมกันทั่วทั้งเอเชีย โดยเฉพาะในประเทศไทยนั้นนิยมกันมาแต่สมัยโบราณ
โดยได้รับแบบอย่างมาจากจีนและญี่ปุ่น แต่เมื่อไม้ดัดเป็นที่นิยมมากขึ้นนั้น
ก็มีการดัดแปลงในรูปแบบต่างๆ รวมทั้งต้นไม้ที่นำมาดัดก็เป็นไม้พันธุ์ไทย
ทำให้ไม้ดัดกลายเป็นเอกลักษณ์ของไทยไปในที่สุด ไม้ที่นิยมมาทำไม้ดัดได้แก่
ไม้ตะโก ข่อย มะสัง สมอ มะขามไทย ชา และโมก เป็นต้น เพราะไม้เหล่านี้มีความเหนียว
ทนทานต่ออากาศแห้งแล้งอายุยืน และทรวดทรงสวยงามเป็นทุนเดิม สามารถใช้ลวดดัดให้เป็นไปตามรูปทรงในอุดมคติได้ง่าย
การทำไม้ดัด ถือว่าเป็นศิลปะการเล่นต้นไม้ชั้นสูง นิยมกันตั้งแต่ชั้นพระบรมวงศานุวงศ์ลงมาจนชั้นราษฎร
โดยเฉพาะในช่วงรัตนโกสินทร์ตอนต้น นับเป็นประติมากรรมธรรมชาติ ที่มนุษย์สามารถดัดแปลงสิ่งมีชีวิตชนิดอื่นในธรรมชาติให้เป็นไปตามใจปรารถนา
และที่สำคัญต้องอาศัยความเพียรพยายามและอดทนนับสิบปี เพราะไม้ดัดไม่สามารถจัดทำได้ภายในชั่วระยะเวลาวันสองวัน
ไม้ดัดในปัจจุบันนี้มักจะเห็นประดับตกแต่งอยู่ตามสถานที่ท่องเที่ยว
มีประเภทต่างๆ มีดังต่อไปนี้
1.ไม้ขบวน ไม้ขบวน ต้นจะต้องตั้งตรงขึ้น 2-3 ส่วน
ของเส้นรอบวงของลำต้น แล้วดัดให้วกเวียนขึ้นไป จะดัดให้พลิกแพลงอย่างไรก็ได้
แต่เมื่อดัดวนเวียนขึ้นไปจนถึงยอดแล้วนั้น ยอดจะต้องเข้าสู่ศูนย์กลาง
อาจจะเรียกว่าเป็นไม้ยอดแหลมก็ได้
2. ไม้ฉาก ไม้ฉาก เป็นไม้ดัดที่มีรูปลักษณ์หักเหตามใจมนุษย์
ไม่ได้ตามใจต้นไม้ มองดูคล้ายลายจีนที่เห็นกันทั่วไป
3. ไม้หกเหียน ไม้หกเหียน เป็นไม้ดัดที่ต้องการให้ลำต้นหกกลับและเลี้ยงกิ่งให้คล้ายงิ้วที่กำลังเต้น
กิ่งที่ดัดยื่นงอพับไปดูคล้าย กับแขนขาของตัวงิ้ว ไม้หกเหียนกำหนดกิ่งหรือช่อไว้
11 กิ่ง หรือ 11 ช่อ
4. ไม้เขน ไม้เขน คือไม้ที่มีกิ่งลงล่าง 1 กิ่ง
และขึ้นข้างบน 1 กิ่ง หรือใน 3 กิ่งนั้นให้หันเหไปคนละทิศ แต่ละกิ่งไม่ควรมีช่อใบมาก
แต่ละช่อใบควรหันไปในทิศทางต่างๆ กัน
5. ไม้ป่าข้อม ไม้ป่าข้อม คือไม้ที่มีกิ่งหรือลำต้นตรงหรือคดงอก็ได้
แต่ต้องมีกิ่งรอบหุ่นเป็นพุ่มกลม มีกิ่งรอบตัว ต้นเตี้ย บริเวณรูปทรงของกิ่งคล้ายบาตรคว่ำ
มีช่อนับตั้งแต่ 9 ช่อขึ้นไป จะต้องมีช่องไฟงดงามสม่ำเสมอกัน
6. ไม้ญี่ปุ่น ไม้ญี่ปุ่นคือไม้ดัดที่มีหุ่นย่อจากธรรมชาติของต้นไม้ใหญ่ในป่า
พยายามปลูกต้นไม้ให้แกร็นลง ไม่มีการตัดแต่งช่อหรือพุ่มใบแต่อย่างใด
พยายามปล่อยให้ไม้แคระตามธรรมชาติให้มากที่สุด ลักษณะเดียวกับ "บอนไซ"
7. ไม้กำมะลอ ไม้กำมะลอ เป็นไม้ที่มีหุ่นวนลงมาหาพื้นดิน
โดยไม่กลับหุ่นขึ้นไปเหมือนไม้หกเหียน เว้นแต่ช่อยอดสุดซึ่งไม่สามารถกลับหน้าใบเป็นหลังใบได้
ไม้ดัดแบบนี้ตรงข้ามกับไม้ดัดประเภทอื่นๆ ที่มียอดชี้ฟ้าตามปกติ
จึงเรียก "ไม้กำมะลอ"
8. ไม้ตลก ไม้ตลก คือไม้หัวโตที่เอารากทำต้นโดยการตอนลำต้นให้ออกรากแล้วตัดยอด
แล้วขูดเอารากขึ้น กลับเอาส่วนของลำต้นที่ตอนจนออกรากปลูกลงดินแทน
ไม้ตลก เป็นไม้ดัดที่มีรูปทรงคดงอ หากไม้ดัดใดที่มีรากโผล่ขึ้นมาให้เห็นหลายๆ
ราก พยุงลำต้นลอยสูง จนสามารถมองเห็นได้ว่าส่วนไหนเป็นราก ส่วนไหนเป็นลำต้น
เรียกว่า "ไม้ตลกราก" หรือ "ไม้แผลงโคน" เป็นต้น
9. ไม้เอนชาย ไม้เอนชาย คือไม้ดัดที่มีหุ่นต้นเอนคล้ายต้นไม้ที่เอนตามริมฝั่งแม่น้ำ
คือลำต้นจะสูงขึ้นมาเล็กน้อย แล้วก็เอนไปข้างใดข้างหนึ่ง ไม่ตั้งตรงเหมือนต้นไม้ธรรมดา
เหมือนต้นไม้กำลังลู่ลม
|
บอกเล่าเก้าสิบ
| เรื่องเล็กน้อย
| ไม้นิยม
| กระดานกลางสวน | บ้านคนสวน
| หน้าแรก